रोटीबेटीको सम्बन्ध कि सीमामा सास्ती? कालीदह–कक्रहवा नाकामा कडाइले स्थानीय नागरिक समस्यामारुपन्देही । नेपाल र भारतबीच सदियौँदेखि कायम रहेको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा पारिवारिक सम्बन्धलाई रोटीबेटीको सम्बन्धका रूपमा चिनिन्छ।

तर, पछिल्लो समय लुम्बिनी सांस्कृतिक नगरपालिका–१३ स्थित कालीदह र भारतको कक्रहवा नाकामा आवतजावतका क्रममा भइरहेको कडाइले सीमावर्ती क्षेत्रका सर्वसाधारणलाई सास्ती खेप्नुपरेको गुनासो बढ्दै गएको छ।

लुम्बिनी, भैरहवा, बुटवल तथा कपिलवस्तुका विभिन्न क्षेत्रका नागरिकका लागि भारतीय बजार कक्रहवा दैनिक उपभोग्य सामग्री खरिद गर्ने प्रमुख गन्तव्यहरूमध्ये एक हो। घरायसी सामान सस्तो मूल्यमा पाइने भएकाले नेपाली नागरिकहरू दैनिकजसो किनमेलका लागि कक्रहवा पुग्ने गर्छन्।

त्यस्तै, भारतीय नागरिकहरू पनि विभिन्न कामले नेपाल आउने गरेका छन्।तर, पछिल्ला केही दिनयता कालीदह–कक्रहवा नाकामा परिचयपत्र तथा सवारीसाधनसम्बन्धी कागजात जाँचमा कडाइ गरिएको स्थानीयको गुनासो छ।स्थानीयका अनुसार सुरुमा परिचयपत्र देखाएर आवतजावत गर्न सहज थियो। त्यसपछि सक्कली परिचयपत्र अनिवार्य गरिएको, मोबाइलमा रहेका कागजात देखाउँदा पनि समस्या भएको र पछि कागजातको फोटोकपी अनिवार्य गरिएको जस्ता अवस्थाहरू देखिए।

अहिले भने जाँच प्रक्रिया थप कडा भएको उनीहरूको भनाइ छ।विशेषगरी मोटरसाइकल तथा अन्य सवारीसाधनमार्फत सीमापारि जाने र आउने नागरिकहरूलाई सवारी चालक अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) लगायतका आवश्यक कागजातबिना आवतजावत गर्न कठिनाइ भइरहेको गुनासो छ।

स्थानीय होऊन् वा बाहिरबाट आएका नागरिक, सबैले आवश्यक कागजात साथमा राख्नुपर्ने अवस्था रहेको बताइएको छ।यति मात्र होइन, स्थानीय बासिन्दाका अनुसार मोटरसाइकल बिग्रिएमा मर्मत गराउन भारतीय बजार कक्रहवा लैजानसमेत समस्या हुन थालेको छ। दैनिक आवतजावत गर्ने स्थानीय नागरिकलाई सामान्य कामका लागि समेत सीमामा कठिनाइ भोग्नुपर्दा थप सास्ती भएको छ।

त्यस्तै, नेपालका केही विद्यार्थी भारतको कक्रहवा बजार तथा आसपासका क्षेत्रमा रहेका विद्यालय, कम्प्युटर इन्स्टिच्युट र अन्य शैक्षिक संस्थामा अध्ययन तथा विभिन्न सीपमूलक तालिम लिन जाने गरेका छन्। उनीहरू मोटरसाइकल प्रयोग गरेर दैनिक आवतजावत गर्ने गर्छन्। तर, पछिल्लो समय सीमामा कडाइ भएपछि अध्ययनका लागि भारत जाने नेपाली विद्यार्थीसमेत समस्यामा परेको स्थानीयको गुनासो छ।

शिक्षाजस्तो महत्त्वपूर्ण विषयका लागि नियमित रूपमा सीमापारि जानुपर्ने विद्यार्थीलाई समेत कठिनाइ हुन थालेपछि उनीहरूको पढाइ र दैनिक आवतजावतमा असर पर्ने चिन्ता बढेको छ।कक्रहवा बजार नेपाली सीमावर्ती क्षेत्रका सर्वसाधारणका लागि केवल किनमेल गर्ने स्थान मात्र नभई दैनिक जीवनसँग जोडिएको बजार पनि हो।

सामान्य घरायसी सामानदेखि विभिन्न उपभोग्य वस्तु खरिद गर्न त्यहाँ पुग्ने नागरिकहरूका लागि सीमामा हुने कडाइले समय र खर्च दुवै बढाएको छ।सीमामा सुरक्षा जाँच हुनु आवश्यक भए पनि त्यसको कार्यान्वयन गर्दा सर्वसाधारणको दैनिक जीवन, विद्यार्थीको शिक्षा, पारिवारिक सम्बन्ध र आर्थिक गतिविधिलाई समेत ध्यान दिनुपर्ने स्थानीयको धारणा छ।नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धलाई सधैँ रोटीबेटीको सम्बन्धका रूपमा व्याख्या गरिन्छ।

तर, सीमावर्ती क्षेत्रमा सामान्य किनमेल गर्न जाने नागरिक, मोटरसाइकल मर्मत गराउन जाने व्यक्ति र अध्ययनका लागि भारत जाने विद्यार्थीले समेत विभिन्न झन्झट बेहोर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुँदा यो सम्बन्धको व्यावहारिक पक्षमाथि प्रश्न उठ्न थालेको छ।सीमामा सुरक्षा व्यवस्था कायम राख्नु र सर्वसाधारणलाई सहज आवतजावतको वातावरण दिनु दुवै महत्त्वपूर्ण विषय हुन्।

त्यसैले सम्बन्धित निकायले कागजात जाँचसम्बन्धी स्पष्ट व्यवस्था सार्वजनिक गर्दै स्थानीय नागरिक, विद्यार्थी तथा दैनिक आवतजावत गर्ने व्यक्तिलाई अनावश्यक दुःख नहुने वातावरण बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

अन्ततः प्रश्न एउटै छ—सीमामा सुरक्षा व्यवस्था कायम राख्दै वर्षौँदेखि चलिआएको नेपाल–भारतको रोटीबेटीको सम्बन्ध, विद्यार्थीको शिक्षा र स्थानीय नागरिकको सहज आवतजावतलाई कसरी सन्तुलित बनाउन सकिन्छ?

यो विषय अहिले सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिक र सम्बन्धित निकायबीच गम्भीर छलफलको विषय बन्न आवश्यक देखिन्छ।